Şair Yazar Necati Ülker

İçerik

TÜRK HAMAM KÜLTÜRÜ ÇANKIRI HAMAMLARI

TÜRK HAMAM KÜLTÜRÜ

ÇANKIRI HAMAMLARI

Türk kültüründe önemli bir yeri var hamamın. Hatta yurt dışında en bilinen kültürel mirasımız desek yeridir...

Peki, hamam kültürü hakkında ne biliyoruz?

Geçmişi Romalılara kadar uzanan hamamlar, Türklerin İslamiyet’i kabul etmeleri ve İslam dininin temizliğe verdiği önemle birlikte, kültürümüzde önemli bir yer edinir kendine.

Türk halkı için hamama gitmek adeta bir ritüeldir. Belki de bu yüzdendir ki, hamama gitmek için bahanesi çoktur eskilerin… Gelin hamamı, damat hamamı, adak hamamı, şirket hamamı, hamamda kız beğenme gibi bahanelerle hamama gidilir, türlü eğlenceler düzenlenir. Eskiden yıkanmak için hamama gidenler, bunu tam bir festival havası içinde gerçekleştirirmiş.

Hamama, havlu, fırça, kına, sürme, bir kalıp Girit sabunu ve sedef kakmalı nalınlarıyla beraber ve hizmetkârlar eşliğinde gidilirmiş. Bu törensel hazırlık, hamamda bir kaç saatin değil, neredeyse bir günün geçirilmesinden kaynaklanır.

Ayrıca hamam sefasına eşlik edecek yiyecek, içecekler de ihmal edilmezmiş…

Türkler için hamamlar her zaman, sadece temizlenme yeri değil, arınma, yenilenme ve sefa yeriydi. En varlıklı Osmanlı kadınlar bile, evlerinde kendilerine özel hamamları olsa da haftada bir kez umumi hamamlara giderdi.

Çünkü kapalı kapılar ardında hayat yaşayan kadınlar için sosyalleşme, birbirlerinden haberdar olma, eğlenme yeriydi hamamlar. Bu yüzden hamama gitmek için sebep çoktu.

Hamam dilden edebiyata ve gündelik hayata kadar Osmanlı kültüründe ağırlıklı bir yer tutar. Kadınlar ve erkekler yıkanmak için hamama gider.

Kadınların sosyalliği açısından önemlidir. Perşembe akşamları hamama gitmek, bayramlardan önce arife gecesi hamamların sabaha kadar açık olması –ki bu günümüzde de devam ediyor- gibi gelenekler var.

Anadolu’da çok eski zamanlardan beri bir hamam kültürü vardı. Ama bu kültüre hem güncellik hem de ölümsüzlük katan, Türk hamam geleneğidir. Her ne kadar günümüzde hamamlarda hijyen bulunmuyor, evlerde küvet ve jakuzi gibi gereçlere rağbet ediliyorsa da, bu daha çok büyük şehirlerde görülmekte, Anadolu’da ise bu gelenek yüzyıllardır olduğu gibi güncelliğini korumaktadır.

Türkler Orta Asya’da yaşarken var olan hamam geleneklerini göç ettikleri Anadolu’ya da taşıdılar. Kendilerinden önce yaşayanların bıraktığı mermer hamam kültürünün üzerine kendi geleneklerini yerleştirdiler.

Zaman içinde ise çok özel günlerin kutlandığı yerler hamamlar oldu. Bugün bile devam eden kadınlar için “gelin hamamı”, “loğusa hamamı”, “bebeğin kırk hamamı”, “adak hamamı”, “yas alma hamamı” erkeklerde ise “damat hamamı”, “sünnet hamamı”, “asker hamamı” ve “bayram hamamı” güncelliğini korumakta, Anadolu’nun neresine gitseniz, büyük şehirler dahil bir tören olarak yerine getirilmektedir.

Hamama hazırlık, tam bir ritüeldi. Evde özenle hazırlanmış köfteler, börekler, çörekler, yanlarında iç ferahlatıcı karpuz ve üzüm…

Yüzyıllarca sultanların, padişahların uzandığı mermerlere uzanıp, onlarla aynı kubbelerden süzülen ışığı seyretmek, tarihi iliklerine kadar hissetmenin en güzel yoludur.

Çankırı Belediyesi tarafından röleve ve restorasyon projeleri çizdirilerek, belediyenin imkanlarıyla restore edilen Tarihi Karataş Hamamı "Tuz Rehabilitasyon Merkezine dönüştürüldü.

1980’li yıllarda kapanan ve uzun yıllar kaderine terk edilen hamam, Çankırı Belediyesinin tarihi mekanları eski dokusuna döndürmeye verdiği önem neticesinde tekrar eski günlerine döndü.

Mülkiyeti Çankırı Belediyesine ait olan Tarihi Karataş Hamamı belediyenin yapmış olduğu çalışmalardan sonra metruk halden kurtuldu. Restorasyonu tamamlanan hamam, daha sonra Tuz Rehabilitasyon Merkezine dönüştürüldü.

Çankırı ilinde yer alan Müflis Tepesi Mevki ’de bulunan Çarşı Hamamı, diğer isimleri ile Ebcet Hamamı ve Buğday Pazarı Hamamı isimleri ile de bilinmektedir. 19. Yüzyılın başlarında Çankırı Mutasarrıfı Said Efendi tarafından yaptırılan bu hamam, çifte hamam planı yapısına sahiptir, osmanlı hamam mimarisinin hamam düzenine sahip olan Çarşı Hamamı, birbirinin simetriği olan ve kadınlar ve erkekler olarak ayrılan iki farklı hamamdan oluşmaktadır.

Soğukluk, sıcaklık ve halvet bölümlerinin yer aldığı Çarşı Hamamı’nda soğukluk kısmında üç kubbe bulunmakta ve bu kısım içerisinden geçilerek kubbeli yanları ve eyvan biçiminde bulunan, üzeri tonoz ile örtülü sıcaklık bölümüne geçilmektedir. Köşeli bir kasnak üzerine oturtulan bir kubbeden oluşan sıcaklık bölümünün köşelerinde ise üzerlerinde kubbeler bulunan halvet odaları bulunmaktadır.

Bu tarihi mirasımıza kim sahip çıkarak gelecek kuşaklara aktarırsa emeği geçen herkesten ALLAH Razı olsun.

Hoşça Kalın Dostça Kalın Ama Gönül Kapılarınızı Asla Kapatmayın.

Bunu paylaşmak istersen

Yorumlarınızı Bekliyorum