Şair Yazar Necati Ülker

İçerik

EVLİYA ÇELEBİNİN SEYAHATNAMESİNDE ÇANKIRI ÇANKIRI DA ATATÜRK

EVLİYA ÇELEBİNİN

SEYAHATNAMESİNDE ÇANKIRI

ÇANKIRI DA ATATÜRK

DÜNDEN DEVAM: 2

Bütün il ve sancaklarda temsilci seçimi yapılmasını istedi. Seçilecek temsilcilerden oluşacak bu meclise, daha önce İstanbul Meclis-i Mebusan'ında görev alan milletvekilleri de davetliydi. Bu davete uyan çok sayıda milletvekili ve aydın İstanbul'u terk etmeye başladı. Bu yolculuk esnasında başlıca yol izleniyordu.

Bunlardan birincisi Adapazarı Geyve-Düzce Bolu üzerinden Ankara'ya ulaşan karayolu, ikincisi de Şile- İnebolu deniz karayoluydu. İnebolu'da

karaya çıkan milletvekilleri at sırtında Kastamonu'ya gidiyor, oradan da Çankırı'ya geçip bir iki gün konakladıktan sonra, Ankara'ya ulaşıyorlardı.

13 Nisan 1920 de başlayan birinci Düzce- Bolu ayaklanması, kısa sürede bölgenin benzer toplumsal özelliklerine sahip ilçeleri olan Gerede, Beypazarı ve Safranbolu'ya yayıldı. Ayaklanmanın Ankara'yı da etkileyebilecek bir boyuta ulaşması üzerine Mustafa Kemal 24 Nisan da, Bursa'da bulunan 20 nci Kolordu Komutanı Ali Fuat Paşa'ya şu telgrafı çekti:

"Ayaklanma, Safranbolu ve Çerkeş'e yayılmıştır. Karışıklığın Ankara'ya doğru geliştiği görülmektedir.Ankara'da faydalanılacak 700 kişi kadar kuvvet vardır. Oradan alacağınız azami kuvvetle Ankara'ya gelmeniz gerekmektedir. Yüksek cevaplarınızı makine başında, ivedi olarak beklemekteyiz."

Bu arada Genelkurmay Başkanı İsmet (İnönü) Bey de 25 Nisan da Çankırı'ya gelen 58 nci Alay Komutanı'na bir telgraf çekti. 58 nci Alay'ın hızla Çerkeş'e giderek ayaklanmayı bastırmasını istedi. Bunun üzerine 58 nci Alay Çerkeş'e yürüdü. Dört gün sonra 29 Nisan'da Kastamonu Valisi Cemal Bey, ayaklanmanın sonucuna ilişkin olarak Ankara'ya şu bilgiyi verdi:

" Dışarıdan gelen bazı fesatçıların kışkırtmalarıyla Safranbolu'daki dükkanlar kapanmış, telgraf muhaberesi kesilmiş ve önceden oraya gönderilmiş olan jandarma takım komutanının vazifeden alıkonulmuş olduğu... Ayrıca, Çerkeş ve Safranbolu'ya gönderilen milli kuvvetlerin dün İlçelere olaysız girdiği ve her iki ilçede sıkıyönetim ilan edildiği..."

Çerkeş'teki küçük çaplı ayaklanmayı bastırdıktan sonra, 58 nci Alay 5 Mayıs'ta, Binbaşı Vasfi Beyin komutasında Gerede'ye yürüdü. Ancak, burada yoğun bir ateşle karşılaşan birlikler dağılarak Çerkeş'e çekilmek zorunda kaldılar. Ertesi gün, bu kez Kızılcahamam Müfrezesi'nin düzenlediği bir saldırı Gerede önlerinde yine bozguna uğradı. Durumun yeniden kötüye gitmesi üzerine, başarısızlıkları komutanların becerisizliğinde gören Mustafa Kemal, Geyve'ye gelmiş bulunan Ali Fuat Paşa'ya yeni bir telgraf çekti ve acele önlem alınmasını istedi:

"Ayaklanma durumunun önemini hakkıyla tahmin edeceğinize eminim. Kızılcahamam ve Çerkeş istikametlerinde, sonradan yeni bir şiddetle genişleyen ayaklanma Ankara'yı dışardan da tehdit edecek bir durum almıştır. Ankara, Keskin ve Haymana gibi civarı ile beraber; ancak maddi baskı altında kendisini gösteremeyen bir fesat yuvası bulunduğu muhakkak olduğundan, bugün Ankara, yani bütün milli varlık, tehlike altında sayılmak gerekir. Konya ayaklanması'nı da

ayrıntılarıyla bilmektesiniz. Bundan dolayı, her şeyden önce, Ankara'da tam anlamıyla güvenlik sağlamak için, bu fesat alanını çevreleyen Safranbolu-Çerkeş-Kızılcahamam-Beypazarı-

Mudurnu-Geyve hakkında savunmaya geçilmesi gerekmektedir.bir defa bu durum tespit edildikten sonra, ayaklanmanın yok edilmesi için esaslı tertipler düşünülebilir. Bundan dolayı Adapazarı'na taarruzdan vazgeçebilir. Sizin, Geyve'den ayrılmanızda bir sakınca yoksa, bütün bu işleri bizzat idare etmek üzere Ankara'ya şeref vermeniz uygun olur."

Mustafa Kemal'in bu telgrafı üzerine, Ali Fuat Paşa ayaklanmayı bastırmakla görevli birliklerin başına geçti; Çerkez Ethem güçlerinin de bu birliklere katılımıyla Düzce-Bolu Ayaklanması 1920 Mayıs sonlarında bastırıldı.

Aynı yıl 19 Temmuz'da patlak veren İkinci Düzce Ayaklanması sırasında 58 nci Alay'a bağlı birliklerin Çerkeş'te bulunması nedeniyle, İlçede herhangi bir olay meydana gelmedi. Tersine buradaki birlikler Gerede Ayaklanması'nın bastırılmasında önemli bir rol oynadılar.

Doğrudan işgal görmediği ve işgal bölgelerinden de oldukça uzak olduğu için, Çankırı'da işgale karşı örgütlenmeler, ancak, Mayıs 1920 den sonra gerçekleştirildi.

Çankırı ve yöresi Milli Mücadele günlerinde, doğrudan işgale uğramamış olmasına karşı yoğun askeri etkinliklere sahne olmuştur. Bu dönemde Çankırı deniz yoluyla yapılan ulaşım ve taşıma işlerinde önem kazandı. Deniz yoluyla İnebolu Limanı'na gelen Osmanlı ordusu subay ve erleri, burada oluşturulan bir ulaştırma örgütünce önce Kastamonu'ya oradan da Çankırı yoluyla Ankara'ya canlı bahis Batı Cephesi'ne gönderiliyordu. İstanbul'da Kuvvayyı Milliye örgütünce gönderilen silah ve cephanelerin taşıma işi de aynı yolla yapılıyordu. Giderek, buradaki lojistik etkinlikler yoğunlaştırıldı ve 02 Şubat 1921 de Çankırı da bir Menzil Nokta Komutanlığı kuruldu. Ulaştırma ve taşıma işleri de bu komutanlık aracılığıyla yürütülmeye başlandı.

Çankırı'daki lojistik etkinlikler, Sakarya Savaşı sırasında daha da büyük bir önem kazandı. Nitekim, 25 Ağustos 1921 de Çankırı'da bir hafta içinde 1.000 yataklık bir askeri hastane kuruldu. Çevre halkın yardımlarıyla donanımı tamamlanan hastanede, cepheden gelen yaralıların bakımı yapılıyordu.

Çankırı'nın bu işe ön ayak olması öbür illerin halkını da harekete geçirdi ve kısa zamanda cephe gerisinde önemli bir lojistik ve sağlık hizmetleri ağı kuruldu.

05 Mart 1922 de ise, Çankırı'da oluşturulan bir "amele taburu" na yol ve köprüler onartıldı. Kışla ve menzil yapımlarında da kullanılan bu tabur, askerlik çağını geçirenlerden ve sakatlardan oluşuyordu. Tabur, Büyük Taarruzdan sonra dağıtıldı.

DEVAMI YARIN:

Bunu paylaşmak istersen

Yorumlarınızı Bekliyorum